Vijaya Lakshmi
Published on Jun 10 2026
Vijaya Mavuru
మహానటి, కలకంఠీ లాంటి నవలలు, సర్పయాగం, తిరుమల వైభవం, జై జగన్నాథ లాంటి పౌరాణిక లాంటి వ్యాసాలు. ఆంధ్రజ్యోతి, నవ్య, వనిత, వనితాజ్యోతి, చిత్ర, కోకిల లాంటి Magazine లలోను, అల్ ఇండియా రేడియో లోను Publish అయ్యాయి. Broad coast అయ్యాయి. నా వృత్తి, ప్రవృత్తి రెండూ కూడా రచనలు, Dubbing...
Want to know more about me and my work?అలిపిరి మెట్ల మార్గంలో ప్రతి మలుపుకు ఒక కథ, ప్రతి గుడికి ఒక ప్రాముఖ్యత ఉంది. అడుగడుక్కే ఒక మహాత్వపూర్నమైన నమ్మలేని నిజం... ఓ రహస్యం. కానీ వీటన్నింటి వెనుక, తరతరాలుగా భక్తులు స్మరించుకునే ఒక గొప్ప కథ దాగి ఉందని మీకు తెలుసా? సాక్షాత్తు ఆ ఏడుకొండలవాడే ఒక సామాన్య భక్తుడి కోసం కొండ దిగి వచ్చాడని, ఆ భక్తుడి కథ ఈ మెట్ల మార్గంతోనే ముడిపడి ఉందని మీలో ఎంతమందికి తెలుసు? ఎవరా భక్తుడు? స్వామి వారి కరుణకు పాత్రుడైన ఆ మహనీయుడి గాథ ఏమిటి? పదండి, ఈ రోజు మనం అలిపిరి మెట్ల దారిలో దాగివున్న ఆ అద్భుతమైన కథను తెలుసుకుందాం. సాక్షాత్తు శ్రీవారే కొండ దిగివచ్చి మరీ దర్శనమిచ్చిన ఆ గొప్ప భక్తుడు, మాలదాసరి కథలోకి వెళ్దాం.
ఇప్పుడు మన ప్రయాణం అలిపిరి పాదాల మండపం నుండి మొదలవుతుంది. 'అలిపిరి' అంటే 'కొండ అడుగు భాగం' అని అర్థం. ఒకప్పుడు దీనిని 'ఆదిపడి' అంటే 'తొలి మెట్టు' అని కూడా పిలిచేవారట. ఇక్కడున్న పాదాల మండపంలో శ్రీవారి పాదుకలకు భక్తులు పూజలు చేస్తారు. పురాణాల ప్రకారం, శ్రీనివాసుడు పద్మావతి అమ్మవారిని కలుసుకోడానికి ప్రతిరోజూ రాత్రి ఏడుకొండలు దిగి తిరుచానూరుకు వెళ్తూ, తన పాదరక్షలను ఇక్కడే విడిచి వెళ్లేవాడని భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం. అందుకే, యాత్ర మొదలుపెట్టే ముందు భక్తులు ఇక్కడి పాదుకలను శిరస్సుపై ధరించి, స్వామి ఆశీస్సులు తీసుకుని తమ నడకను ప్రారంభిస్తారు.
ఈ మార్గం కేవలం రాళ్లతో కట్టిన దారి కాదు. ఇది మన భక్తికి, నమ్మకానికి, సంకల్పానికి ఒక పరీక్ష పెట్టే ఆధ్యాత్మిక సాధన. రామానుజాచార్యులు, అన్నమాచార్యులు వంటి ఎందరో మహాభక్తులు ఈ దారిలోనే నడిచి స్వామిని కీర్తించారు. వారి పాదధూళితో ఈ మార్గం మరింత పవిత్రమైంది. ఈ దారిలో మనం నడుస్తున్నామంటే, ఆ మహానుభావుల అడుగుజాడలలో నడుస్తున్నట్టే లెక్క. అడుగడుగునా గోవింద నామస్మరణతో, భక్తుల కోలాహలంతో ఈ ప్రాంతమంతా వైకుంఠాన్ని తలపిస్తుంది. దారిపొడవునా ఉన్న పైకప్పు ఎండ, వాన నుండి భక్తులను కాపాడుతుంది. మధ్యలో కనిపించే ఆలయాలు మనకు సేద తీరడానికే కాదు, ఆధ్యాత్మిక శక్తిని నింపడానికి కూడా తోడ్పడతాయి.
ఇక మనం అసలు కథలోకి వద్దాం. అలిపిరి మెట్ల మార్గానికి అంతటి ప్రాముఖ్యతను తెచ్చిపెట్టిన ఒక అద్భుతమైన, స్ఫూర్తిదాయకమైన కథే మాలదాసరి కథ. సాక్షాత్తు చక్రవర్తి శ్రీ కృష్ణదేవరాయలు తన 'ఆముక్తమాల్యద' అనే గొప్ప కావ్యంలో ఈ భక్తుడి గాథను ఎంతో అద్భుతంగా వర్ణించారు. ఇది తరతరాలుగా భక్తుల నోళ్ళలో నానుతున్న ఒక పవిత్రమైన గాథ.
పూర్వం కులమత భేదాలు చాలా బలంగా ఉన్న రోజుల్లో, హరిజన వాడలో మాలదాసరి అనే గొప్ప విష్ణు భక్తుడుండేవాడు. పుట్టుకతో అంటరానివాడుగా సమాజం అతన్ని చూసినా, అతని మనసు మాత్రం ఎల్లప్పుడూ శ్రీహరి నామస్మరణతోనే నిండి ఉండేది. ప్రతి శనివారం ఉపవాసం ఉండి, స్నానం చేసి, తులసి మాల ధరించి, చిటికెలు వాయిస్తూ, గానం చేస్తూ తిరుమల కొండ వైపు చూస్తూ స్వామిని ప్రార్థించేవాడు. అతని భక్తిని చూసి కొందరు ఎగతాళి చేసినా, అతను పట్టించుకునేవాడు కాదు. "స్వామీ, ఈ జన్మకు నీ దర్శన భాగ్యం కలుగుతుందో లేదో, కానీ నా భక్తి మాత్రం నిజం" అని మనసులోనే వేడుకునేవాడు.
ఒకనాడు, దాసరి యథావిధిగా భక్తి పారవశ్యంతో స్వామిని కీర్తిస్తూ ఉండగా, అటుగా గర్విష్టి అయిన ఒక బ్రాహ్మణుడు వచ్చాడు. మాలదాసరిని చూసి, "ఛీ, అపవిత్రుడా! నా దారికి అడ్డుగా నిలుచుంటావా? నీ నీడ కూడా నా మీద పడకూడదు. పక్కకు జరుగు" అని కఠినంగా మందలించాడు.
అందుకు దాసరి ఎంతో వినయంగా, "స్వామీ, నేను అపవిత్రుడినే కావచ్చు. కానీ నాలో ఉన్న ఆత్మ, మీలో ఉన్న ఆత్మ, మనం కొలిచే ఆ శ్రీహరిలో ఉన్న ఆత్మ... అన్నీ ఒక్కటే కదా? పంచభూతాలతో తయారైన ఈ శరీరంలో పవిత్రత, అపవిత్రత ఎక్కడుంది? నా నీడ మిమ్మల్ని తాకితే మైల పడతానంటున్నారు, మరి సర్వాంతర్యామి అయిన ఆ దేవుడు నాలో కూడా ఉన్నాడు కదా, ఆయన కూడా అపవిత్రుడైపోతాడా?" అని ప్రశ్నించాడు.
మాలదాసరి వేదాంత ధోరణిలో అడిగిన ఆ ప్రశ్నలకు ఆ బ్రాహ్మణుడు నిశ్చేష్టుడైపోయాడు. సమాధానం చెప్పలేక అతని అహం దెబ్బతింది. అయినా కోపంతో, "నీతో వాదన దేనికి? దారి తొలగు" అని చెప్పి అక్కడినుండి వెళ్ళిపోయాడు. కానీ, దాసరి ప్రశ్నలు మాత్రం అతన్ని వెంటాడుతూనే ఉన్నాయి.
ఆ రాత్రి, ఆ బ్రాహ్మణుడి కలలో సాక్షాత్తు శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి కనిపించాడు. "ఓ బ్రాహ్మణుడా! నా భక్తులలో ఎక్కువ తక్కువలు అనేవి లేవు. కులం కన్నా గుణం, భక్తి మాత్రమే నాకు ముఖ్యం. నీ పాండిత్య గర్వంతో నా ప్రియ భక్తుడైన దాసరిని అవమానించావు. అతను నా కోసం ఎంతగా తపిస్తున్నాడో నీకు తెలియదు. నిజమైన భక్తి అంటే ఏంటో తెలుసుకోవాలంటే, రేపు ఉదయం అతని దగ్గరకు వెళ్ళు. అతను కొండ ఎక్కలేనని బాధపడుతున్నాడు. అందుకే, నేను అతని కోసం కొండ దిగి వస్తున్నాను. ఆ అద్భుతాన్ని కనులారా చూసి, నీ గర్వాన్ని వదిలించుకో" అని చెప్పి అంతర్దానమయ్యాడు.
తెల్లవారింది. బ్రాహ్మణుడు పరుగు పరుగున దాసరి దగ్గరకు వెళ్ళాడు. రాత్రి తన కలలో జరిగింది మొత్తం చెప్పి, అతని కాళ్ళపై పడి క్షమించమని వేడుకున్నాడు. దాసరి ఆశ్చర్యపోయాడు. "అయ్యో స్వామీ! మీరు పెద్దవారు, నా కాళ్లపై పడకూడదు. ఇదంతా ఆ శ్రీహరి లీల" అన్నాడు.
ఇంతలో, అక్కడ ఒక అద్భుతం జరిగింది. తిరుమల కొండ వైపు నుండి ఒక దివ్యమైన కాంతి ప్రసరించడం మొదలైంది. గంటల శబ్దం, శంఖారావాలు వినిపించసాగాయి. దేవతలు పూలవర్షం కురిపిస్తున్నట్టుగా అనిపించింది. సాక్షాత్తు శ్రీనివాసుడు, శంఖు చక్ర గదాధారియై, తన దేవేరులతో కలిసి కొండ మెట్లు దిగి రావడం మొదలుపెట్టాడు. ఆ దివ్య మంగళ స్వరూపాన్ని చూసిన దాసరి ఆనందంతో ఉప్పొంగిపోయాడు. అతని కళ్ళ నుండి ఆనందబాష్పాలు ధారగా కారాయి. వెంటనే స్వామి పాదాల చెంత సాష్టాంగ నమస్కారం చేశాడు.
శ్రీవారు చిరునవ్వుతో దాసరిని లేవనెత్తి, "భక్తా! నీ నిష్కల్మషమైన భక్తికి నేను ప్రసన్నుడనయ్యాను. నువ్వు కొండ ఎక్కనక్కరలేదు, నేనే నీకోసం దిగి వచ్చాను. నువ్వు కోరుకున్న నా దర్శనం ఇదే. ఈ కలియుగంలో నేను భక్తికి మాత్రమే బానిసనని లోకానికి చాటి చెప్పడానికే ఈ లీల జరిపాను. ఇకపై, ఈ అలిపిరి మార్గంలో నడిచే ప్రతి భక్తుడు నీ భక్తిని స్మరించుకుంటాడు" అని పలికి ఆశీర్వదించాడు.
ఈ కథే అలిపిరి మెట్ల మార్గానికి ఒక గొప్ప ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యతను తెచ్చిపెట్టింది. అందుకే ఈ మార్గంలో ప్రయాణించే భక్తులు, మాలదాసరి భక్తిని తలచుకుంటారు. కుల, మత, ధనిక, పేద భేదాలు లేకుండా, స్వచ్ఛమైన మనసుతో చేసే భక్తిని స్వామి తప్పక స్వీకరిస్తాడని బలంగా నమ్ముతారు.
ఈ దాసరి కథ మనందరికీ చెప్పే నీతి ఒక్కటే. దేవుడిని చేరడానికి ధనం, అధికారం, గొప్ప పాండిత్యం ముఖ్యం కాదు. నిర్మలమైన మనస్సు, నిష్కల్మషమైన భక్తి ఉంటే చాలు. అలాంటి భక్తుడి కోసం, ఆ ఏడుకొండల వాడైనా సరే కొండ దిగి వస్తాడు. అలిపిరి మెట్ల మార్గంలో నడిచేటప్పుడు, మనం కేవలం మెట్లు ఎక్కడం లేదు; మన అహంకారాన్ని, పాపాలను, చెడు ఆలోచనలను ఒక్కొక్క మెట్టు దగ్గర వదిలేస్తూ, పవిత్రమైన మనస్సుతో స్వామి దగ్గరకు చేరుకుంటున్నాం.
మార్గమధ్యంలో కనిపించే గాలి గోపురం, మోకాళ్ళ పర్వతం, జింకల పార్కు వంటి ప్రతి ప్రదేశానికీ ఒక కథ, ఒక ప్రాముఖ్యత ఉన్నాయి. ఈ ప్రయాణం మనలో నిద్రాణంగా ఉన్న భక్తిని మేల్కొలుపుతుంది, మన సంకల్ప శక్తిని బలపరుస్తుంది, మనల్ని మానసికంగా, ఆధ్యాత్మికంగా ఉన్నతులుగా తీర్చిదిద్దుతుంది.
ఈరోజు మనం అలిపిరి మెట్ల వెనుక దాగి ఉన్న ఒక గొప్ప భక్తి గాథను, మాలదాసరి కథను తెలుసుకున్నాం. ఇది కేవలం కథ కాదు, భక్తికి ఉన్న శక్తికి ఒక గొప్ప నిదర్శనం. మీరు ఎప్పుడైనా ఈ మార్గంలో నడిచినప్పుడు, ఈ కథను తప్పక గుర్తు చేసుకోండి. మీ భక్తిని స్వామికి సమర్పించుకోండి. ఈ ప్రయాణం మీకు ఎప్పటికీ గుర్తుండిపోయే ఒక దివ్యమైన అనుభూతిని ఇస్తుంది.
సర్వే జనా సుఖినో భవంతు. ఓం నమో వేంకటేశాయ
మాలదాసరి శ్రీ మహావిష్ణువుపై అపారమైన భక్తి కలిగిన విష్ణుభక్తుడు. సామాజికంగా తక్కువ స్థాయిలో పరిగణించబడినా, తన నిష్కల్మషమైన భక్తితో శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి అనుగ్రహాన్ని పొందాడని భక్తి సాహిత్యం చెబుతుంది.
మాలదాసరి కథను శ్రీకృష్ణదేవరాయలు రచించిన "ఆముక్తమాల్యద" కావ్యంలో ప్రస్తావించినట్లు చెబుతారు. ఈ కథ తిరుమల భక్తి సంప్రదాయంలో ఎంతో ప్రసిద్ధి పొందింది.
అలిపిరి అంటే "కొండ అడుగు భాగం" అని భావిస్తారు. దీనిని పురాతన కాలంలో "ఆదిపడి" లేదా "మొదటి మెట్టు" అని కూడా పిలిచేవారని స్థానిక కథనాలు చెబుతున్నాయి.
అలిపిరి నుండి తిరుమల వరకు సుమారు 3550 మెట్లు ఉంటాయి. ఈ మార్గం సుమారు 9 కిలోమీటర్ల పొడవు కలిగి ఉంటుంది.
ఇది భక్తి సంప్రదాయంలో ప్రసిద్ధి చెందిన ఆధ్యాత్మిక గాథ. చారిత్రక ఆధారాల కంటే భక్తి మరియు విశ్వాసానికి సంబంధించిన కథగా దీనిని భావిస్తారు.
దేవునికి కులం, మతం, ధనం లేదా సామాజిక స్థితి ముఖ్యం కాదని, నిజమైన భక్తి మాత్రమే ముఖ్యమని ఈ కథ బోధిస్తుంది.
పాదాల మండపం వద్ద భక్తులు శ్రీవారి పాదుకలను పూజించి తమ యాత్రను ప్రారంభిస్తారు. ఇది తిరుమల కాలినడక యాత్రకు పవిత్ర ప్రారంభ స్థలంగా భావించబడుతుంది.
ప్రస్తుతం ప్రధానంగా రెండు కాలినడక మార్గాలు ఉన్నాయి. అవి అలిపిరి మెట్ల మార్గం మరియు శ్రీవారి మెట్టు మార్గం.
అలిపిరి మార్గం శతాబ్దాలుగా భక్తులు ఉపయోగిస్తున్న పురాతన యాత్రా మార్గం. ఈ దారిలో గాలి గోపురం, మోకాళ్ళ పర్వతం వంటి అనేక పవిత్ర ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.
అహంకారం కన్నా భక్తి గొప్పదని తెలియజేయడానికి, అలాగే మాలదాసరి యొక్క నిజమైన భక్తిని ప్రపంచానికి చాటిచెప్పడానికి స్వామి బ్రాహ్మణుడి కలలో ప్రత్యక్షమయ్యాడని కథ చెబుతుంది.
భక్తులు ఈ యాత్రను కేవలం నడకగా కాకుండా ఒక ఆధ్యాత్మిక సాధనగా భావిస్తారు. ఇది మనసును ప్రశాంతపరచి భక్తిని మరింత బలపరుస్తుందని నమ్ముతారు.
సాధారణంగా భక్తులు పాదాల మండపంలో శ్రీవారి పాదుకలను దర్శించుకుని, గోవింద నామస్మరణతో యాత్రను ప్రారంభిస్తారు.
సమానత్వం, మానవత్వం, నిజమైన భక్తి వంటి విలువలను ఈ కథ ప్రతిబింబిస్తుంది. అందుకే ఇది నేటికీ భక్తులకు స్ఫూర్తిగా నిలుస్తోంది.
గాలి గోపురం, మోకాళ్ళ పర్వతం, లక్ష్మీనరసింహ స్వామి ఆలయం, ఆంజనేయస్వామి ఆలయం, జింకల పార్కు వంటి అనేక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.
"భక్తికి కులం లేదు... దేవుడు భక్తిని మాత్రమే చూస్తాడు" అనే గొప్ప సందేశమే ఈ కథ యొక్క ప్రధాన సారాంశం.
ఈ కథ తిరుమల భక్తి సంప్రదాయంలో ప్రసిద్ధి చెందిన ఆధ్యాత్మిక గాథ. భక్తులు దీనిని భక్తి మహిమకు ప్రతీకగా భావిస్తారు మరియు తరతరాలుగా ఈ కథను స్మరించుకుంటున్నారు.