Vijaya Lakshmi
Published on Jan 28 2026
Vijaya Mavuru
మహానటి, కలకంఠీ లాంటి నవలలు, సర్పయాగం, తిరుమల వైభవం, జై జగన్నాథ లాంటి పౌరాణిక లాంటి వ్యాసాలు. ఆంధ్రజ్యోతి, నవ్య, వనిత, వనితాజ్యోతి, చిత్ర, కోకిల లాంటి Magazine లలోను, అల్ ఇండియా రేడియో లోను Publish అయ్యాయి. Broad coast అయ్యాయి. నా వృత్తి, ప్రవృత్తి రెండూ కూడా రచనలు, Dubbing...
Want to know more about me and my work?ప్రపంచ వింతల్లో ఒకటిగా చెప్పుకునే ఇటలీలోని పీసా టవర్ కేవలం 4 డిగ్రీలు మాత్రమే వాలి ఉంటుంది. కానీ, కాశీలోని రత్నేశ్వర్ ఆలయం ఏకంగా 9 డిగ్రీల కోణంలో వాలి ఉంటుంది.
74 అడుగుల ఎత్తు ఉన్న ఈ రాతి కట్టడం, ఎటువంటి ఆధారం లేకుండా శతాబ్దాలుగా అలా వాలిపోయి నిలబడటం ఇంజనీర్లకు సైతం ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. మణికర్ణిక ఘాట్ వద్ద గంగానది ప్రవాహానికి అతి సమీపంలో ఉండటం వల్ల, భూగర్భంలో మార్పుల వల్ల ఇది వాలిందని సైంటిస్టులు చెబుతుంటారు.
ఈ ఆలయాన్ని స్థానికులు "మాతృరుణ్" (తల్లి రుణం) ఆలయం అని కూడా పిలుస్తారు. దీని వెనుక ఒక భావోద్వేగపూరితమైన కథ ఉంది:
కాశీ... మోక్షపురి. ఇక్కడ మరణం కూడా మంగళకరమే. నిత్యం చితిమంటలతో రగిలిపోయే మణికర్ణిక ఘాట్ కు ఆనుకునే, గంగానది తీరంలో ఒక పక్కకు ఒరిగిపోయి కనిపిస్తుంది రత్నేశ్వర్ మహాదేవ్ ఆలయం.
ఈ ఆలయాన్ని చూస్తే మొదటిసారి ఎవరైనా ఆశ్చర్యపోవాల్సిందే. దీని గర్భగుడి సంవత్సరంలో ఎక్కువ కాలం గంగానది నీటిలో మునిగి ఉంటుంది. కేవలం వేసవి కాలంలో నీరు తగ్గినప్పుడు మాత్రమే మనం దీని పూర్తి రూపాన్ని చూడగలం.
ఆర్కిటెక్చర్ పరంగా చూస్తే ఇది ఒక అద్భుతం. ఇటలీలోని పీసా టవర్ 4 డిగ్రీలు వాలి ఉంటే, ఈ రత్నేశ్వర్ ఆలయం ఏకంగా 9 డిగ్రీల కోణంలో వాలి ఉంది. దీని ఎత్తు సుమారు 74 అడుగులు. ఇంత వాలిపోయి ఉన్నా, ఎటువంటి ఆధారం లేకుండా, శతాబ్దాలుగా గంగానది ప్రవాహ ఉధృతిని తట్టుకుని ఇది ఎలా నిలబడిందనేది ఈనాటికీ ఇంజనీర్లకు అంతుచిక్కని ప్రశ్న. మిస్టరీ.
అసలు ఈ ఆలయం ఎందుకు వాలిపోయింది? దీని వెనుక ఒక భావోద్వేగపూరితమైన గాథ ప్రచారంలో ఉంది.
19వ శతాబబ్దానికి పూర్వం "రత్న సింహ" అనే ఒక ధనవంతుడైన వ్యక్తి ఉండేవాడు. ఇతను అహిల్యాబాయి హోల్కర్ సేవకుడని కూడా మరో కథనం ఉంది. ఈ రత్నసింహ కు తన తల్లి అంటే ఎంతో ప్రేమ. తన తల్లిపై ఉన్న ప్రేమను చాటుకోవడానికి, "మాతృ రుణం" తీర్చుకోవడానికి, కాశీలోని పవిత్రమైన మణికర్ణిక ఘాట్ వద్ద ఒక అద్భుతమైన శివాలయాన్ని నిర్మించాలని రత్నసింహ నిర్ణయించుకున్నాడు. ఎంతో ధనాన్ని వెచ్చించి, అత్యద్భుతమైన శిల్పకళతో ఈ ఆలయాన్ని పూర్తి చేశాడు.
ఆలయ నిర్మాణం పూర్తయ్యాక, తల్లి కోసం ఇంట అద్భుతమైన ఆలయం నిర్మించానన్న గర్వంతో రత్నసింహ తన తల్లి దగ్గరకు వెళ్లి, "అమ్మా! చూశావా? నీ కోసం ఎంత గొప్ప ఆలయాన్ని కట్టించానో! ఈ ఆలయ నిర్మాణంతో నేను నీ రుణాన్ని పూర్తిగా తీర్చుకున్నాను" అని అన్నాడు.
ఆ మాట వినగానే అతని తల్లి నిర్ఘాంతపోయింది. ఈ ప్రపంచంలో ఏ కొడుకైనా తల్లి రుణాన్ని తీర్చగలడా? కొడుకు మాటలు విని ఆమె ఎంతో బాధతో, "నవమాసాలు మోసి, కని పెంచిన తల్లి రుణాన్ని, ఒక రాతి కట్టడంతో తీర్చగలవా? ఇది అసాధ్యం!" అని పలికింది.
ఆమె నోటి నుండి ఆ మాట రాగానే... క్షణాల్లో ఆ అద్భుతమైన ఆలయం ఒక పక్కకు వాలిపోయింది.
ఈ సంఘటన ద్వారా ప్రపంచానికి ఒక గొప్ప సందేశం అందింది. "మాతృ రుణం ఎప్పటికీ తీరనిది" అని ఈ ఆలయం నిరూపిస్తోంది. అందుకే దీనిని "మాతృరుణ్ ఆలయం" అని కూడా పిలుస్తారు. తల్లి మాట వల్ల వాలింది కాబట్టి, ఇది అమ్మ శాపంగా కొందరు భావిస్తారు, లేదు అమ్మ గొప్పతనాన్ని చాటే చిహ్నంగా మరికొందరు చెప్తారు.
ఈ కథనం విషయం అలా ఉంచితే, చరిత్ర ప్రకారం ఈ ఆలయాన్ని 1825-1830 ప్రాంతంలో గ్వాలియర్ రాణి బైజాబాయి నిర్మించారని, చెప్తారు. కొన్ని కథనాలు భైజాబాయి సేవకుడు రత్న సింహ నిర్మించాడని కొన్ని వాదనలు ఉన్నాయి. బ్రిటీష్ కాలం నాటి పెయింటింగ్స్ లో కూడా ఈ ఆలయం వాలిపోయినట్టే కనిపిస్తుంది.
అయితే, సైంటిఫిక్ గా చూస్తే... ఈ ఆలయం మణికర్ణిక ఘాట్ లోని చాలా లోతైన ప్రదేశంలో నిర్మించబడింది. శతాబ్దాలుగా గంగానది వరదలు, ఘాట్ కింద ఉన్న మెత్తటి మట్టి కారణంగా ఆలయం పునాది ఒక వైపు కృంగిపోయి ఉండవచ్చు అని నిపుణులు భావిస్తారు.
ఇక్కడ విచిత్రం ఏమిటంటే... సాధారణంగా పునాది కృంగితే కట్టడం కూలిపోవాలి. కానీ ఇన్ని సంవత్సరాలు నీటిలో నానుతున్నా, వరద తాకిడిని ఎదుర్కొంటున్నా... ఈ ఆలయం చెక్కుచెదరకుండా అలాగే వాలిపోయి నిలబడటమే అసలైన మిస్టరీ. అందుకే ఇది నిర్మాణ వైఫల్యం కాదు ఆ పరమేశ్వరుని మహిమ అంటారు భక్తులు.
ఈ ఆలయం యొక్క మరో ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, ఇది గంగానది తీరంలో చాలా తక్కువ ఎత్తులో ఉంటుంది.
వర్షాకాలం మరియు శీతాకాలంలో గంగానది ఉధృతి పెరిగినప్పుడు, ఈ ఆలయం దాదాపు సగం లేదా పూర్తిగా నీటిలో మునిగిపోతుంది.
రత్నేశ్వర్ ఆలయం 'నగర' (Nagara) శైలిలో నిర్మించబడింది. దీని శిఖరంపై ఉన్న చెక్కడాలు, స్తంభాలపై ఉన్న కళాఖండాలు ఆ కాలపు శిల్పుల నైపుణ్యాన్ని చాటిచెబుతాయి. గర్భగుడి నీటిలో ఉండటం వల్ల, వేసవిలో నీటి మట్టం తగ్గినప్పుడు మాత్రమే భక్తులు లోపలికి వెళ్లగలరు.
మీరు ఈ వాలిన ఆలయాన్ని పూర్తి స్థాయిలో చూడాలనుకుంటే మార్చి నుండి జూన్ మధ్య కాలంలో కాశీని సందర్శించడం ఉత్తమం. ఆ సమయంలో గంగానది నీటి మట్టం తక్కువగా ఉంటుంది కాబట్టి, ఆలయ పునాది నుండి శిఖరం వరకు స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
బోట్ రైడ్ చేస్తూ మణికర్ణిక ఘాట్ వైపు నుంచి చూస్తే ఈ ఆలయం అత్యంత సుందరంగా, మిస్టికల్ గా కనిపిస్తుంది.
కాశీలోని రత్నేశ్వర్ ఆలయం కేవలం ఒక కట్టడం మాత్రమే కాదు, అది భారతీయ సంస్కృతి, పురాణాలు మరియు వాస్తుశాస్త్ర అద్భుతాల కలయిక. తదుపరి సారి మీరు వారణాసి వెళ్ళినప్పుడు, చితిమంటల మధ్య నిశ్చలంగా వాలి ఉన్న ఈ "కాశీ కర్వత్"ను సందర్శించడం మర్చిపోకండి.
రత్నేశ్వర్ మహాదేవ్ ఆలయం సుమారు 9 డిగ్రీల కోణంలో వాలి ఉంటుంది. ఇది ప్రపంచ ప్రసిద్ధ లీనింగ్ టవర్ ఆఫ్ పీసా (4 డిగ్రీలు) కంటే రెట్టింపు కంటే ఎక్కువ.
పురాణాల ప్రకారం, రత్న సింహ అనే వ్యక్తి తన తల్లి రుణం తీర్చుకోవడానికి ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించాడు. అయితే, "తల్లి రుణాన్ని ఎవరూ తీర్చలేరు" అని నిరూపిస్తూ ఈ ఆలయం వాలిపోయిందని ప్రతీతి. అందుకే దీనికి ఆ పేరు వచ్చింది.
ఈ ఆలయం ఉత్తరప్రదేశ్లోని వారణాసి (కాశీ) లో ఉన్న అత్యంత పవిత్రమైన మణికర్ణిక ఘాట్ వద్ద ఉంది. ఇది నేరుగా గంగానది తీరంలో కనిపిస్తుంది.
ఈ ఆలయం ఘాట్ యొక్క చాలా తక్కువ ఎత్తులో (Lower level) నిర్మించబడింది. వర్షాకాలం మరియు ఆ తర్వాతి నెలల్లో గంగానది నీటి మట్టం పెరగడం వల్ల ఆలయ గర్భగుడి దాదాపు 6 నుండి 7 నెలల పాటు నీటిలోనే మునిగి ఉంటుంది.
సాధారణంగా ఈ ఆలయంలో నిత్య పూజలు జరగవు. ఒకటి ఆలయం వాలి ఉండటం, రెండోది ఎక్కువ కాలం నీటిలో మునిగి ఉండటం వల్ల ఇక్కడ అర్చనలు నిర్వహించరు. దీనిని ఒక "శాపగ్రస్త" లేదా అశుభకరమైన ఆలయంగా కూడా కొందరు భావిస్తారు.
మీరు ఆలయాన్ని పూర్తి స్థాయిలో (నీటి వెలుపల) చూడాలనుకుంటే, వేసవి కాలం అంటే మార్చి నుండి జూన్ మధ్య సందర్శించడం ఉత్తమం. ఆ సమయంలో గంగానది నీరు తగ్గుతుంది కాబట్టి ఆలయ నిర్మాణం మొత్తం కనిపిస్తుంది.
లేదు, ఇటలీలోని పీసా టవర్ నిర్మాణం 12వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైంది. రత్నేశ్వర్ ఆలయం 19వ శతాబ్దంలో (సుమారు 1825-1830 మధ్య) నిర్మించబడినట్లు చరిత్ర చెబుతోంది. అయితే, దీని వంపు మరియు ఇంజనీరింగ్ అద్భుతం పీసా టవర్ కంటే ఆశ్చర్యకరంగా ఉంటాయి.